(Περί φασισμού Η')
Η επίδραση του αγνώστου στην ψυχική ισορροπία των ανθρώπων (φόβος του θανάτου κτλ) είν' μια πραγματικότητα - επέκεινα επηρεάζονται και οι μάζες με τις τεράστιες δυνάμεις τις οποίες κουβαλούν: Δυνάμεις οι οποίες παράγονται από τις ίδιες τις μάζες (μαζική ψυχολογία).Και οι θρησκείες αποτελούν ελεγκτικές και περιοριστικές μορφές αυτών των δυνάμεων. Ηθική πίεση, δοξασίες και φαντασία συμπλέκονται και δημιουργούν τις απαιτούμενες αναστολές. Η αποτυχία των φιλοσόφων να επανατοποθετήσουν το πνεύμα στη φιλοσοφία σήμανε και την εκμετάλλευση αυτού (του πνεύματος), ως πιεστικού παράγοντα από τους άνω και έτσι η δημιουργία της έννοιας και της δομής της θρησκείας (της όποιας εντέλει θρησκείας) έγινε το μέσον.
Η δημιουργία από τον Μωυσή της πρώτης μονοθεϊστικής θρησκείας έθεσε αυτομάτως στο περιθώριο την ελευθεριότητα του πολυθεϊσμού. Έκτοτε οι θρησκείες ξέφυγαν από την παιδευτικότητα των μύθων, εγκολπώνοντας ηθικές, για να μπορούν να λειτουργούν και για να παρεμβαίνουν - άλλες ηθικές πιο φιλελεύθερες και άλλες πιο αυταρχικές.
Έτσι το κράτος - εξουσία και η αντίστοιχη θρησκεία δέθηκαν και περπάτησαν μαζί - κι αυτό ήταν ίσως το μεγαλύτερο θαύμα που έχει κάνει άγιος - ο κατοπινός άγιος και μέγας Κωνσταντίνος, ο ιδιοφυής (τότε) συν - αυτοκράτορας της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ο οποίος προωθώντας (έστω και υπογείως) τον Χριστιανισμό, συνέδεσε την ισχύ της εξουσίας του με μια θρησκεία μονοθεϊστική κι ένα θεό μοναδικό - πανίσχυρο, στην πραγματικότητα, δεσμεύοντας μ' αυτό τον τρόπο τους υπηκόους ψυχολογικά. Στο απώτατο τους (ολοκληρωτικό) όριο οι ιδεολογίες θρησκειο - ποιούνται, ανταγωνιζόμενες direct τις ίδιες τις θρησκείες - εδώ, πολλές φορές, έχουμε να κάνουμε με ταξικού τύπου αφορμές και με κοινωνικές ανακατατάξεις: εκεί βρίσκουμε και τις ρήξεις (ως τις επόμενες περιόδους ισορροπίας), βλέπε: εικονομαχία: Γεγονός, ότι από το Βυζάντιο και μετά οι κρατικές εξουσιαστικές δομές (ανά τον κόσμο) συνδέονται ευθέως με θρησκείες· και έγιναν οι τελευταίες, με τον καιρό, παράγοντες διαφοροποιήσεως λαών - η παγκοσμιοποίηση (εάν κάποτε υπάρξει πολιτικά) ίσως να ευτελίσει τα ηγεμονικά ζεύγη κρατών και θρησκειών, που ως συστήματα εξουσιασμού ακόμα και στις μέρες μας καθορίζουνε τον κόσμο (τα έθνη, της φυλές, τις συνομοταξίες κτλ).
Υπό αυτό το πρίσμα, το ότι η Ορθοδοξία έπαιξε πολύ σπουδαίο ρόλο (μαζί με τη γλώσσα και με τις παραδόσεις) στη διατήρηση ενός κάποιου ελληνικού Είναι κατά την τουρκοκρατία είναι γεγονός. Όπως και είναι γεγονός η αποδυνάμωση θρησκευτικών δομών (ή ο κατακερματισμός αυτών) όταν ανοίγονται οι κοινωνίες (επικοινωνιακά και σε ιδέες) - τότε λειτουργεί η επιβιωτική τάση των θρησκειών οι οποίες και προσεγγίζουν τους εθνικισμούς, προσανατολίζονται όλο και πιο πολύ στα δεδομένα των εθνικιστικών εξουσιών κι εντέλει γίνονται όργανα που μεταφέρουν τις γραμμές της (από πάνω τους) εξουσίας στους οπαδούς τους (πιστούς).
Υπακοή, δηλαδή, στον αυτοκράτορα, στην εξουσία... Κι όσο πιο ισχυρή είναι η εξουσία, τόσο πιο ισχυρή γίνεται και η υπακοή στης αντιστοίχου θρησκείας (επέκεινα και των πιστών) και φυσικά η διολίσθηση των δογμάτων στο επίπεδο των επιθυμιών της εξουσίας. Σε περιόδους κρίσεων, βέβαια, τα πράγματα αλλάζουν και η αστάθεια είν' ένα γεγονός (βλέπε: Βυζάντιο, ενωτικοί - ανθενωτικοί).
Ο στόχος βεβαίως είναι η ψυχολογία του λαού και οι θρησκείες παρεμβαίνουνε σ' αυτή με ευκολία. Η ανάγκη των θρησκειών για προστασία από αντίστοιχες εξουσίες είναι επίσης γεγονός - γιαυτό και οι συμβιβασμοί που κάνουν οι θρησκείες είναι εύκολοι. Απ' εκεί και πέρα τα υπαρξιακά προβλήματα σαφώς και περιμένουν. Και είναι η φιλοσοφία (ο Χριστιανισμός μόλις επικράτησε την αποκήρυξε και την αντικατέστησε με το “δόγμα”) και η ποίηση (ακόμα και η θρησκευτική ποίηση), δύο δομές που πραγματεύονται τα υπαρξιακά θέματα πιο τίμια και πιο καθαρά - βεβαίως και οι επιστήμες οι οποίες προωθούμενες δημιουργούν αποκαλύψεις, το μίσος δε του κάθε φασίστα για την ποίηση και τους ποιητικά σκεπτόμενους ανθρώπους, επ' ουδενί δεν είν' τυχαίο.
ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΒΕΡΓΗΣ
